FRAMSIDE

  OM OSS

  MEDLEMMER

  KONTAKT
 
  Hardangermeny     Hardangerfrukt     Hardangersider     Søtt og godt     Fisk og kjøtt    
  
  
  
  
  
  
  

 

Tradisjonen med pressing av eple til eplejuice i Hardanger kan dokumenterast tilbake til slutten av 1700-talet.
I 1818 skreiv prost Niels Hertzberg om Hardangerbonden Knut Jåstad (født 1744) at ”han lærte sine Sambygdinger at gjøre sig nytte av de vilde Skovæplers saft. Han gjorde sig hertil presser med sterke Jernskruer og solgte saften i Bergen”.
Ein vil tru at kunnskapen om korleis ein laga sider av eplejuice allereie var kjent i distriktet. I perioden frå 1890-1920 var det fleire fabrikkar i Hardanger med stort sal av eplesider og eplesaft, ml.a. Cideriet og Aga Cideri og Saft. 

Frå 1890 – 1920 hadde siderproduksjonen og fruktvinproduksjon ei stordomstid i Hardanger. Men med forbodstida og nye lover frå 1921, saman med Vinmonopolet (1922), vart det full stopp på slikt sal og sidan har det berre vorte produsert i kjellarar til eige bruk og til festlege lag. Direkte sal har ikkje vore lovleg, men tradisjonen og siderkulturen har heldt stand i kjellarane.

Dei siste åra har det vorte meir fokus på siderproduksjon igjen og det er no 2 produsentar i Hardanger som har løyve til å produsera for sal til serveringsbedrifter som har skjenkeløyve. Det aller siste nye er at Hardangersider frå 1. juli 2006 er i sal på Vinmonopolet. Fredag 22.09.06 var også ein milepæl og stor dag for regionen - då vart tildelinga av Beskytta geografiske nemningar for eple, plommer, pærer, morellar og eplejuice frå Hardanger markert.

Sider er gjæra eplesaft. Det er ulike meiningar om det skal tilsetjast gjær, når ein lagar sider eller om den skal lagast på naturleg gjær som er i eplesafta. Begge delar blir gjort, og mange meinar det blir jamnare kvalitet når ein tilset kvitvinsgjær. Andre igjen meinar at det då blir eplevin og ikkje aider. Det same gjeld sukker. Sideren blir sterkare ved å tilsetja sukker, og her i landet ynskjer ein sider med høgare alkoholinnhald.  Lenger sør i Europa blir det og laga sider. Til døme Frankrike, der sideren blir laga på naturleg gjær og berre det sukkeret som er i epla. Grunnen til dette kan vera at klima i sør gjev søtare eple. Dei får ein svakare sider på ca 4 – 5%.

Å laga bær og fruktvin er også ein gammal tradisjon i Hardanger. Det vanlegaste var å laga av plommer, moreller og rips. Det er nok ein naturleg grunn til at hardingane kalla rips for vinbær før i tida. Mange husmødre sette ein dunk vin om hausten, som dei serverte ved spesielle høver.
Brygging var også viktig. To gonger i året, før slåtten og til jul vart det brygga. I slåtten vart heimabrygg blanda med vatn og brukt som tørstedrikk. Det vert og fortalt at heimabrygg vart brukt som smakstilsetjing i mat, til døme eit par spiseskeier på vassgrauten.

Bioforsk i Ullensvang jobbar med eit prosjekt der dei vil utvikle eplebrennevin eller "Calvados". "Calvados" er destillert sider. Så kanskje, om ikkje så lenge vil det vera mulig å få "Calvados frå Hardanger" ?